Je staat met je hond te wachten tot jullie aan de beurt zijn. Je trainingsmaatje is al begonnen met de oefening.
De eerste vijf minuten heeft je hond eigenlijk best netjes naast je gezeten. Daarna begon het. Eerst wat trappelen. Dan strak kijken naar het veld. Een piepje. Nog eentje. Vervolgens volledig “aan”. Ogen vast op de die andere hond, lijf naar voren, ademhaling omhoog. Je hond is blijkbaar weer “overprikkeld” tijdens de training. Hoe fijn zou het zijn als je hond al die drive eens wat minder explosief liet zien? Dat moet toch beter te trainen zijn?
En zo zet jij op het huiswerklijstje:
We moeten meer werken aan rust en impulscontrole
Je oefent op steadiness. Vaker trainen tussen andere honden. Misschien thuis nog wat heelwork erbij, want daar ontbreekt vast iets en misschien helpt dat bewegen wel bij het reguleren van je hond. Misschien nog even meenemen naar die jachtwedstrijd in de buurt, zodat hij leert omgaan met prikkels.
En heel vaak gebeurt daarna precies waar je juist vanaf wilde.
Je hond staat al onder hoogspanning wanneer je in de auto stapt met je fluit om je nek.
Je hond springt al in wanneer de helper een hand naar zijn dummyvest brengt. Dribbelt als een Lippizaner door de heelwork oefening. Je hond is nogal mag-ik-al-mag-ik-al? en hoort jou niet meer.
Lekker dan! Heb je mega hard gewerkt aan dat bewijs van goed gedrag… staat je hond alsnog constant in standje overdrive. Dat voelt ontzettend tegenstrijdig, zeker als je juist hard werkt.
Een jachthond leert ook spanning, verwachting en anticipatie
Training gaat vaak scheeflopen wanneer we vooral kijken naar het gedrag wat een hond laat zien, en veel minder naar de toestand waarin het gedrag ontstaat.
Want een hond die veel oefent, leert absoluut.
Alleen leert hij niet automatisch wat wij dénken dat hij leert.
Een hond kan bijvoorbeeld steeds beter worden in het hele ritueel rondom de inzetplek. Jij ziet een hond die netjes oploopt. Maar zie je ook hoe strak zijn lichaam staat? Hoe zijn gewicht al naar voren helt? Hoe strak dat bekkie staat? Hoe zijn lijf eigenlijk allang onderweg is terwijl hij technisch gezien nog naast je loopt?
Apporteren, markeren, lijnen lopen, steadiness — het zijn geen losse oefeningen voor een retrieverbrein. Het zijn enorme pakketten van verwachting, anticipatie, opwinding, frustratie, beweging en beloning die voortdurend met elkaar verbonden raken. En niet alleen in zijn hoofd… Het lichaam leert mee.
Niet alles wat op gebrek aan impulscontrole lijkt, is impulscontrole
Dat zie je vaak prachtig misgaan bij honden die thuis, of alleen met jou, fantastisch trainen.
Thuis loopt het heelwork vloeiend.
De stopfluit staat er goed op.
De hond apporteert strak.
En dan kom je op je groepsles en ineens hangt er een compleet andere hond aan je lijn.
Veel voorjagers denken dan dat de hond “het buiten niet generaliseert”. Of dat hij “ongehoorzaam wordt als er teveel afleiding is”. Natuurlijk speelt generalisatie mee wanneer een hond thuis prachtig werkt en buiten ineens lijkt “te vergeten” wat hij kan. Maar vaak verandert er méér dan alleen de omgeving. Je hond verandert mee.
Hij besluit niet om “lastig” te gaan doen. Hij heeft ook geen mening over jouw trainingsplan, al zou dat een verfrissende verklaring zijn.
Verwachting raakt gekoppeld aan de context. Dat gebeurt grotendeels automatisch, aan de binnenkant. Een hond kiest daar niet bewust voor. Het lichaam begint zich letterlijk voor te bereiden op wat er mogelijk gaat gebeuren.
En precies daardoor voelt trainen in een groep voor veel honden totaal anders dan thuis trainen.
Een correctie verandert die innerlijke toestand niet zoals je hoopt
Op dit punt wil je misschien wat meer controle pakken. Korter houden. Strakker begrenzen. Nog eens herhalen. Een duidelijke “nee” wanneer je hond piept of inspringt.
Ik ben niet roomser dan de Paus: je mag een hond stoppen. Je mag voorkomen dat hij zichzelf beloont met inspringen. Je hoeft echt niet vrolijk toe te kijken hoe hij naar die dummy vertrekt terwijl jij nog bezig was met ademhalen om je cue uit te gaan spreken.
Een stop-woord zoals ‘nee’, is een externe rem. Een signaal van buitenaf. Vaak ook gewoon een correctie, hoe positief het sausje er soms ook overheen wordt gegoten.
Maar wat je wilt als voorjager is dat je hond heeft geleerd dat wachten op jouw cue méér oplevert dan inspringen. Zodat het hele mengsel van adrenaline, dopamine en verwachting niet meer meteen achter het stuur kruipt. En je hond zelf kan kiezen voor gedrag dat jij van hem vraagt.
Daarvoor moet je hond nog wel beschikbaar zijn. In zijn lijf. In zijn hoofd. In zijn leervermogen.
Een hond die lichamelijk volledig in verwachting staat, leert niet ineens ontspanning omdat er een stop-woord overheen komt. Hij leert hooguit dat bepaald gedrag minder zichtbaar moet worden.
Het betekent nog niet dat de spanning vanbinnen ook verandert.
Sterker nog: bij sommige honden zet je er alleen een deksel op. Deksels zijn handig. Tot de pan besluit dat natuurkunde ook een mening heeft.
Méér trainen maakt een hond niet automatisch stabieler
Trainen, steadinesswerk of ervaring opdoen is op zichzelf zeker niet verkeerd. Een goede trainingsopbouw kan juist enorm helpen bij concentratie, belastbaarheid en wachten zonder dat je hond uit zijn vel hoeft te springen.
Maar dan moet je wel trainen aan méér dan alleen de buitenkant.
Want als iedere training begint en eindigt in enorme opwinding, veel anticipatie en een hond die nét over zijn grens gaat, dan bouw je niet alleen die jachtvaardigheden op. Je bouwt ook een systeem dat steeds sneller “aan” schiet. Nog vóór de training begint. Je hond leert namelijk óók dat training voelt als een achtbaan die steeds harder gaat draaien.
Daarom kunnen sommige honden technisch beter worden en tegelijk steeds moeilijker werken. Ze kennen de oefening. Ze herkennen de inzetplek. Ze weten wat een markeer is. Ze snappen het ritueel.
En daar zit het explosieve gedeelte.
Je hond heeft niet te weinig geleerd. Je hond heeft te veel aan elkaar gekoppeld.
Je ziet beheerst gedrag:
Hij zit.
Hij wacht.
Hij volgt strak.
Hij houdt zich in.
Maar kijk ook even naar zijn lijf.
Hoe strak staat-ie?
Hoe snel volgt hij elke beweging in het veld?
Hoe moeilijk wordt stilstaan?
Het lichaam schakelt mee met wat het verwacht dat er gaat gebeuren. Ook al ziet het eruit als rust.
Het is geen stabiele rust. Het is spanning met een nette buitenkant.
Jachthondentraining begint bij leerbaarheid en belastbaarheid
Daarom vind ik “meer impulscontrole oefenen”, of “zeg maar nee”, vaak te smal gedacht.
Steadiness, wachten en beheersing horen bij jachthondentraining. Vaardigheden die onze honden moeten beheersen.
Alleen verandert beheerst gedrag niet automatisch de toestand waarin dat gedrag ontstaat.
Dus de vraag zou mogen zijn:
Wat gebeurt er in mijn hond terwijl hij daar zit/oploopt?
Kan hij nog kijken?
Nog schakelen?
Nog herstellen?
Is hij nog bereikbaar voor mij?
Dáár begint voor mij het interessante deel van training. Niet bij harder op het deksel drukken, maar bij kijken waarom het water steeds zo snel kookt.
Soms begint de grootste vooruitgang met wat minder deksel op de pan.
Met eerder merken dat het water allang staat te koken.
En met een trainingsopbouw waarin je hond weer ruimte krijgt om te ademen, te verwerken en te herstellen.
Scheelt verrassend veel stoom uit de oren van je hond. En die van jou.
Loop je hier in je eigen jachthondentraining tegenaan?
In een serie privélessen kijken we naar de opbouw achter het gedrag: spanning, verwachting, leerbaarheid en wat jouw hond nodig heeft om weer bereikbaar te worden tijdens training.
Dit artikel is geschreven door Saskia Kolthof van De Honderwijzer. Het overnemen of herplaatsen van mijn teksten, volledig of gedeeltelijk, is niet toegestaan. Ook niet “even een stukje”, hoe gezellig dat soms ook bedoeld is.
Wil je het artikel delen? Heel graag. Deel dan de link naar mijn website, zodat mensen het oorspronkelijke artikel kunnen lezen.
Zo help je mee om kennis over welzijnsgerichte jachthondentraining verder te verspreiden. Daar worden jachthonden beter van. En dat is nogal de bedoeling.
